Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) to dziś jedna z najczęstszych przewlekłych chorób tego narządu. W praktyce jednak wielu pacjentów dowiaduje się o niej przypadkiem, dopiero później potwierdzając diagnozę u hepatologa. Co istotne, to schorzenie może dotknąć osoby, które wcale nie piją alkoholu w ilościach uznawanych za szkodliwe. NAFLD ma związek głównie z metabolizmem, masą ciała i insulinoopornością. Jej groźniejszą postacią jest NASH, czyli stłuszczeniowe zapalenie wątroby, które może z kolei prowadzić do włóknienia, marskości i raka wątrobowokomórkowego.
NAFLD w Polsce i na świecie – jak często występuje ta choroba?
Skala problemu jest duża. Szacuje się, że w Polsce nawet 5–6 milionów osób może mieć stłuszczenie wątroby, co odpowiada ponad 20% społeczeństwa. Na świecie NAFLD występuje u około 25% dorosłych, zaś NASH stwierdza się u 30–60% chorych z NAFLD.
Kto jest najbardziej narażony na wystąpienie choroby i jakie objawy pojawiają się najczęściej?
Ryzyko wystąpienia choroby rośnie przy otyłości, zwłaszcza brzusznej, przy cukrzycy typu 2, zaburzeniach lipidowych i chorobach sercowo-naczyniowych. Zdarza się też tak zwana otyłość metaboliczna, gdy masa ciała jest prawidłowa, a mimo tego występują niekorzystne zaburzenia metaboliczne.
Objawy często są nieswoiste. U wielu osób pojawia się zmęczenie, spadek energii, gorsze samopoczucie, a czasem dyskomfort w prawym podżebrzu, jednak zwykle dopiero przy powiększeniu wątroby. Z tego powodu te objawy łatwo przypisać innym problemom.
Jak wygląda rozpoznanie NAFLD/NASH?
Aby potwierdzić chorobę, należy udać się do lekarza hepatologa. Rozpoznanie NAFLD i NASH zwykle zaczyna się od podstawowych badań krwi i USG. Konieczne jest sprawdzenie prób wątrobowych, badanie poziomu cukru, cholesterolu i trójglicerydów. Niekiedy oznacza się również żelazo i ferrytynę, a oprócz tego bilirubinę, albuminę i parametry krzepnięcia oraz bardziej specjalistyczne badania.
Kolejnym etapem są badania obrazowe. Najczęściej wystarcza USG wątroby, które może pokazać cechy stłuszczenia. Jeśli obraz jest niejasny albo lekarz chce dokładniej ocenić narząd, może zlecić tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny.
Gdy istnieje podejrzenie, że choroba może być bardziej zaawansowana, lekarz zleci ocenę włóknienia wątroby. Do tego celu wykorzystuje się elastografię ultrasonograficzną lub rezonans magnetyczny. Jeśli wyniki nadal budzą wątpliwości lub trzeba potwierdzić NASH, hepatolog może zlecić również biopsję wątroby.
Jak wygląda leczenie i jakie są cele terapii?
Podstawą leczenia tej choroby jest zmiana dotychczasowego stylu życia, co ma na celu redukcję stłuszczenia i stanu zapalnego. Najlepszy efekt zapewnia z reguły redukcja masy ciała. U osób z NASH spadek masy o około 7% może spowodować ustąpienie stłuszczeniowego zapalenia, a redukcja o około 10% nawet cofnięcie się lub ustabilizowanie włóknienia.
Aktywność fizyczna działa korzystnie nawet wtedy, gdy spadek masy jest mniejszy, ponieważ zmniejsza ilość tłuszczu w wątrobie i poprawia wrażliwość na insulinę. Hepatolog może też zalecić bardziej specyficzny model żywienia.
Farmakoterapię stosuje się głównie w przypadku występowania NASH, ponieważ u pozostałych chorych często wystarczająca jest zmiana dotychczasowych nawyków. W zależności od profilu pacjenta lekarze zlecają leki poprawiające gospodarkę węglowodanową i redukujące masę ciała. Jeżeli wyniki badań sugerują postęp choroby, należy jak najszybciej odwiedzić hepatologa, aby zwiększyć szanse na zatrzymanie procesu na etapie, który jest wciąż odwracalny.