Dzieci znacznie częściej niż dorośli chorują na infekcje wirusowe i bakteryjne, ponieważ ich układ odpornościowy wciąż się rozwija, a codzienny kontakt z rówieśnikami ułatwia przenoszenie drobnoustrojów. Większość zakażeń ma łagodny przebieg, jednak niektóre mogą prowadzić do poważnych powikłań lub wymagać specjalistycznej diagnostyki. W takich sytuacjach warto zgłosić się do poradni chorób zakaźnych, gdzie lekarz oceni stan dziecka, zaplanuje leczenie oraz doradzi w zakresie profilaktyki i szczepień ochronnych.
Spis treści
Choroby, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom
Do chorób zakaźnych, przed którymi skutecznie chronią szczepienia, należą m.in. odra, krztusiec, świnka, ospa wietrzna, zakażenia pneumokokowe, meningokokowe i Hib, a także grypa, COVID-19, rotawirusy oraz zakażenia HPV. Choć dzięki Programowi Szczepień Ochronnych częstość występowania wielu z nich znacząco spadła, malejąca liczba zaszczepionych dzieci zwiększa ryzyko ponownego pojawiania się ognisk zachorowań.
W rekomendacjach dotyczących dobrych praktyk szczepień podkreśla się, że szczepienia ochronne pozostają podstawową metodą zapobiegania chorobom zakaźnym w Polsce. Tymczasem w 2022 roku odnotowano 72 722 uchylenia od obowiązkowych szczepień, czyli o 18,5 proc. więcej niż rok wcześniej. Od 2003 roku liczba takich przypadków wzrosła blisko piętnastokrotnie.
Szczególnej uwagi wymagają choroby o dużej zakaźności i potencjalnie ciężkim przebiegu. Odra może prowadzić do zapalenia płuc, zapalenia ucha środkowego i powikłań neurologicznych. Krztusiec jest szczególnie niebezpieczny dla niemowląt, które nie zakończyły jeszcze cyklu szczepień, natomiast ospa wietrzna, choć zazwyczaj przebiega łagodnie, u części dzieci może powodować poważne powikłania.
Najczęstsze infekcje w żłobkach, przedszkolach i szkołach
W miejscach, w których dzieci przebywają w dużych grupach, najłatwiej rozprzestrzeniają się zakażenia dróg oddechowych oraz przewodu pokarmowego. Do najczęściej występujących należą grypa, RSV, adenowirusy, norowirusy, rotawirusy, ospa wietrzna, choroba bostońska (HFMD), a także infekcje bakteryjne, takie jak angina paciorkowcowa i płonica, czyli szkarlatyna.
Angina paciorkowcowa wymaga właściwego rozpoznania i leczenia, ponieważ od 15 do 30 proc. przypadków zapalenia migdałków podniebiennych u dzieci wywołuje paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A. W takich przypadkach leczeniem pierwszego wyboru jest antybiotyk z grupy betalaktamów.
Bardzo częstą przyczyną ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego są również rotawirusy, które najciężej przebiegają u niemowląt i najmłodszych dzieci. Dodatkowym problemem jest ich wysoka zakaźność oraz duża odporność na wiele środków dezynfekcyjnych, co sprzyja szybkiemu szerzeniu się zakażeń.
Kiedy infekcja wymaga konsultacji w poradni chorób zakaźnych?
Nie każda infekcja u dziecka wymaga pilnej wizyty u specjalisty, jednak są sytuacje, których nie należy bagatelizować. Niepokój powinny wzbudzić objawy nasilające się mimo leczenia, gwałtowne pogorszenie stanu dziecka, utrzymująca się wysoka gorączka, znaczne osłabienie czy trudności z oddychaniem. Konsultacja w poradni chorób zakaźnych jest wskazana również wtedy, gdy przebieg choroby jest nietypowy, objawy utrzymują się przez dłuższy czas lub dziecko należy do grupy zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu zakażeń.
Szczególnej czujności wymagają m.in. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, sepsa, ciężkie zakażenie RSV u niemowląt, powikłana ospa wietrzna oraz odwodnienie w przebiegu biegunki wirusowej. W takich przypadkach szybka diagnostyka i wdrożenie leczenia mają kluczowe znaczenie.
Dlaczego zakażenia meningokokowe są tak niebezpieczne?
Jednym z najbardziej niebezpiecznych zakażeń wieku dziecięcego jest inwazyjna choroba meningokokowa. Najczęściej przebiega jako sepsa lub sepsa z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych. Początkowe objawy mogą przypominać zwykłą infekcję, jednak stan dziecka potrafi pogorszyć się w ciągu zaledwie kilku godzin. Średni czas trwania choroby przed hospitalizacją wynosi około 19 godzin, a w najcięższych przypadkach zakażenie może doprowadzić do zgonu nawet w ciągu 24 godzin.
Profilaktyka to najlepsza ochrona
Szczepienia ochronne chronią nie tylko zaszczepione dziecko, ale również osoby, które ze względu na wiek lub stan zdrowia nie mogą zostać zaszczepione. Dlatego profilaktyka powinna obejmować zarówno szczepienia obowiązkowe, jak i zalecane, m.in. przeciw grypie, meningokokom, ospie wietrznej oraz HPV. W przypadku pytań dotyczących szczepień lub nawracających infekcji warto skonsultować się z poradnią chorób zakaźnych, która pomoże dobrać odpowiedni plan postępowania i dalszej diagnostyki.